Nginx kết nối PHP-FPM: Unix socket hay TCP socket

Trả lời nhanh: Nginx giao tiếp PHP-FPM qua Unix socket hoặc TCP; socket thường giảm một lớp network nhưng TCP phù hợp khi PHP-FPM ở host/container khác.

Bài viết này thuộc serial Nginx, Reverse Proxy & Web Performance thực chiến. Mục tiêu là giải thích đúng mô hình, cung cấp cấu hình có thể kiểm tra và chỉ ra cách rollback khi thay đổi không đạt. Không nên áp dụng nguyên xi lên production nếu chưa đối chiếu phiên bản Nginx, hệ điều hành, topology và chính sách bảo mật của bạn.

Hiểu đúng bài toán

Phải đồng bộ listen trong PHP-FPM pool, fastcgi_pass, SCRIPT_FILENAME và quyền socket.

Cấu hình tham khảo

Đây là skeleton tối thiểu để minh họa. Hãy thay domain, đường dẫn, upstream, user và giới hạn theo hệ thống thật.

location ~ \.php$ {
  include fastcgi_params;
  fastcgi_param SCRIPT_FILENAME $document_root$fastcgi_script_name;
  fastcgi_pass unix:/run/php/php-fpm.sock;
}

Quy trình triển khai

1. Ghi lại cấu hình hiện tại, dependency và phương án truy cập khẩn cấp.
2. Đưa thay đổi vào file riêng hoặc branch có thể diff; không sửa mù trực tiếp trên bản duy nhất.
3. Chạy kiểm tra cú pháp và smoke test từ cả bên trong lẫn bên ngoài origin.
4. Reload graceful, theo dõi log/metric rồi chỉ tiếp tục khi health và latency ổn định.

Cách kiểm tra kết quả

nginx -t && systemctl status php-fpm && curl -I https://example.com/index.php

Lỗi thường gặp

• 502 thường do socket không tồn tại, user không có quyền hoặc PHP-FPM đầy worker.

Nguyên tắc xử lý là thay đổi một lớp mỗi lần: DNS/TLS, Nginx routing, kết nối upstream, ứng dụng rồi đến dữ liệu. Tránh xóa cache, đổi firewall hoặc restart toàn bộ stack khi chưa giữ lại log và bản cấu hình có thể phục hồi.

Checklist trước production

• Socket/TCP
• pool user
• SCRIPT_FILENAME
• timeout
• PHP-FPM log.

Kết luận

Nginx giao tiếp PHP-FPM qua Unix socket hoặc TCP; socket thường giảm một lớp network nhưng TCP phù hợp khi PHP-FPM ở host/container khác. Khi triển khai thực tế, hãy nối kết quả đo với mục tiêu người dùng như availability, TTFB, LCP, INP, CLS hoặc thời gian khôi phục thay vì chỉ nhìn một chỉ số đơn lẻ. Các bài tiếp theo trong Nginx Serial sẽ mở rộng từ lớp cấu hình này sang bảo mật, cache, monitoring và vận hành production.

Tài liệu tham khảo

• NGINX FastCGI Module Reference
• NGINX Reverse Proxy Administration Guide